1. WAT IS EEN TWEETRAPSTESTAMENT?
Een tweetrapstestament houdt in dat eerst de ene persoon erft (eerste trap) en dat na diens overlijden, het geërfde vermogen terug gaat de erfenis van de eerst overledene in, waarna vervolgens een ander het vermogen of wat daarvan over is, van de eerst overledene erft. Dat is de tweede trap.
DOEL TWEETRAPSTESTAMENT
Doel hiervan is vaak, dat de eerste erfgenaam, als dat de langstlevende echtgenoot is, geen erfbelasting hoeft te betalen over de erfdelen van de kinderen.
Dit testament heeft ook nadelen. Qua erfbelasting en mogelijk ook qua aantastbaarheid van het testament. Daarom is er een variant op het tweetrapstestament gekomen: het testament dat opvullegaat, waarop een tweetrap wordt losgelaten.
2. WAT IS EEN TWEETRAPSTESTAMENT MET OPVULLEGAAT?
Hoe dat werkt:
- Zowel de langstlevende ouder als de kinderen krijgen hun gewone erfdeel;
- De standaard “wettelijke verdeling” is van toepassing, wat betekent dat de langstlevende de hele nalatenschap krijgt, maar de erfdelen van de kinderen aan hen schuldig blijft. De kinderen krijgen dus een vordering op de langstlevende ouder, welke opeisbaar is bij diens overlijden;
- De langstlevende ouder krijgt ook nog een “legaat”, van een nog te kiezen geldbedrag. Dat bedrag wordt zo berekend, dat de verkrijging van de kinderen fiscaal gezien precies zo uitkomt als hun vrijstelling voor de erfbelasting hoog is;
- Resultaat: bij het overlijden van de eerste ouder is geen erfbelasting verschuldigd voor de kinderen, en geen erfbelasting verschuldigd voor de echtgenoot;
- Bij het overlijden van de tweede ouder, gaat het “legaat” terug de erfenis in van de eerst overleden ouder. Die erfenis wordt dus heropend en op dit moment, dus jaren later, erven de kinderen -van hun eerst overleden ouder- alsnog het “legaat”.
- Ook erven de kinderen nu van hun laatst overleden ouder. Het vermogen van de ouders wordt dus zo gelijk mogelijk geërfd van zowel de ene als de andere ouder. Doel is gelijkmatige heffing van erfbelasting, en pas op het moment dat het vermogen daadwerkelijk beschikbaar komt.
3. EN NU: DE ERFBELASTING
VOORBEELD: ECHTPAAR JAN EN DINY WILDEN GEEN ERFBELASTING BETALEN
De kinderen van Jan nemen contact met mij op. Jan is een half jaar geleden overleden. Diny, hun moeder en de vrouw van Jan, is vijf jaar eerder overleden. Jan heeft hen destijds verteld dat zij een testament hadden gemaakt dat gericht was op het besparen van erfbelasting. Zij wilden geen erfbelasting betalen als de eerste van hen kwam te overlijden. Hun vermogen zat immers “in de stenen”, anders gezegd: zij hadden een eigen woning waarvan de hypotheek bijna was afgelost, en maar een klein banksaldo.
Het bedrag aan erfbelasting dat ze konden besparen, wilden ze liever achter de hand houden als buffer voor onvoorziene uitgaven. Of aan de kinderen schenken, mochten ze het huis verkopen. Maar de Belastingdienst was zeker niet hun meest geliefde bestedingsdoel.
De kinderen van Jan begrijpen niet hoe er nu erfbelastingaangifte moet worden gedaan. Zij erven nu “alles”, maar wat van welke ouder? Ik vertel hen hoe het zit met het tweetrapstestament.
4. ERFBELASTING: VERSCHIL TWEETRAPSTESTAMENT / GEEN TESTAMENT
Het testament dat Jan en Diny maakten was een zogenaamd “tweetrapstestament”. Het wordt ook wel “Radartestament” genoemd, omdat in het TV-programma Radar is uitgelegd hoe je als echtpaar voorkomt dat je erfbelasting moet betalen als de eerste echtgenoot komt te overlijden. Die TV- uitzending was een groot succes. Veel echtparen beseften ineens dat als ze níet een bepaald testament hadden, ze het risico liepen veel erfbelasting te moeten betalen als de eerste van hen twee kwam te overlijden. Ook als ze niet echt vermogend waren, maar alleen hun huis in waarde was gestegen.
Hoe zit het dan met de erfbelasting? De langstlevende ouder krijgt toch alles volgens de wet? En die heeft toch een hele hoge vrijstelling voordat er erfbelasting betaald moet worden? Geen probleem toch?
Het antwoord is: JA en NEE.
JA: volgens het wettelijk erfrecht mag de langstlevende ouder de hele nalatenschap houden zo lang als hij leeft, en ook opmaken.
JA: een echtgenoot heeft inderdaad een hoge vrijstelling voordat hij erfbelasting verschuldigd is: € 723.526 (in 2023).
NEE: de kinderen krijgen wel degelijk wat, als de eerste van de ouders overlijdt. Zij worden namelijk niet onterfd, maar zij krijgen hun erfdeel pas na het overlijden van de laatste van de twee ouders. Als er wat over is. Dit kun je zien als een “tegoedbon”, die je na lange tijd probeert te verzilveren.
Dit is hoe het huidige wettelijk erfrecht (of een veelvoorkomend langstlevende-testament) in elkaar steekt. De langstlevende ouder hoeft de erfdelen van de kinderen dus niet uit te keren, als hij dat niet wil. Hij kan rustig verder leven, in financiële zin.
5. ERFBELASTING ZONDER TESTAMENT
De Belastingdienst ziet de aanspraak die de kinderen krijgen bij het overlijden van de eerste van de twee echtgenoten als een aanspraak die waarde heeft. De Belastingdienst rekent “de fiscale waarde” uit van de tegoedbon, aan de hand van de leeftijd van de langstlevende echtgenoot. Hoe jonger de weduwnaar, hoe groter zijn waarde drukkende factor, aldus de tabellen.
Als de aanspraak van een kind hoger is dan zijn vrijstelling, dan is er erfbelasting verschuldigd. Een kind heeft een vrijstelling groot € 22.918 (in 2023).
Als de ouders een eigen huis hadden met een kleine hypotheek, is de kans groot dat er erfbelasting moet worden betaald voor de kinderen.
5.A. REKENVOORBEELD: ERFBELASTING ZONDER TWEETRAPSTESTAMENT
Een echtpaar met een huis, na aftrek van hypotheek waard € 740.000 en een spaarsaldo van € 10.000 heeft een vermogen van € 750.000. We gaan uit van een gemeenschap van goederen. De erfenis van de eerst overleden ouder is dan de helft: € 375.000. Heeft dit echtpaar twee kinderen, dan erven de langstlevende ouder en de kinderen elk één/derde deel van die € 375.000. Ieder € 125.000. Is de langstlevende ouder 80 jaar als zijn partner overlijdt, dan heeft het feit dat hij de nalatenschap gedurende zijn leven mag houden een waarde drukkende factor van 24%. De Belastingdienst heft dan erfbelasting over de tegoedbon die het kind krijgt, alsof die waard is 76% van € 125.000 en dat is € 95.000. Na aftrek van de vrijstelling hoog € 22.918 wordt erfbelasting geheven over € 72.082. Het tarief is 10%. Vader krijgt een belastingaanslag voor zijn kinderen in de bus van € 7.208 per kind, in totaal € 14.416.
Het lijkt er op, dat de Belastingdienst de enige “erfgenaam” is die niet hoeft te wachten op zijn erfdeel?! De echtgenoot wordt dus beschermd tegen het direct moeten uitkeren van de kindsdelen, maar het deel van de kinderen dat naar de Belastingdienst gaat, moet direct worden betaald…
WIE BETAALT DE ERFBELASTING?
De langstlevende ouder. Want de kinderen krijgen voorlopig niks, die kunnen niet betalen. Dat snapt de Belastingdienst dan weer wel.
6. ERFBELASTING MET TWEETRAPSTESTAMENT EN OPVULLEGAAT
DE EERSTE ECHTGENOOT OVERLIJDT
De bedoeling is dat bij het overlijden van de eerste ouder, géén erfbelasting wordt geheven.
De echtgenoot heeft immers een fantastisch grote vrijstelling en die kan worden benut. De verkrijging van de echtgenoot wordt dus groter gemaakt, zonder dat de kinderen daar nadeel van hebben.
Maar hoe?
Ieder wordt benoemd tot erfgenaam alsof er niets aan de hand is, echtgenoot en kinderen een gelijk deel. Daarnaast krijgt de langstlevende echtgenoot een “keuzelegaat”, een geldbedrag, een zelf te kiezen bedrag, zo groot dat er minder overblijft voor de kinderen. Namelijk precies hun vrijgestelde bedrag voor de erfbelasting. De berekening van dat legaat is moeilijk, vanwege de hierboven beschreven waarde drukkende factor. De langstlevende mag immers levenslang de erfenis houden.
Bij een correcte berekening hiervan is de precieze bewoording van het testament van belang, bijvoorbeeld of de erfdelen van de kinderen rente dragen.
De kinderen hebben geen nadeel, omdat het legaat dat de langstlevende ouder kiest, bij zijn overlijden terug vloeit in de erfenis van de eerst overleden ouder. De kinderen erven dit vrijgekomen bedrag van hun eerst overleden ouder, op het moment van overlijden van de tweede ouder.
Er valt veel geld te besparen of te verliezen met een goede erfbelastingaangifte tweetrapstestament. Ons advies is: ga daar niet zelf mee aan de slag. Bel ons gerust, voor een eerste indruk of er ook in uw situatie erfbelasting te besparen valt.
6.A. REKENVOORBEELD ERFBELASTING, NU MET TWEETRAPSTESTAMENT EN OPVULLEGAAT
Jan kiest -na deskundig overleg- een legaat groot € 189.690. Het legaat komt ten laste van de twee kinderen, dus te laste van ieder kind komt € 94.845. Het erfdeel van ieder kind was € 125.000. Na aftrek van het legaat resteert € 30.155 per kind. Omdat Jan de erfdelen tijdens zijn leven niet hoeft uit te keren, wordt die waarde met 24% verminderd. Voor de erfbelasting is de waarde van hetgeen de kinderen van hun moeder erven: € 22.918. Precies het vrijgesteld te erven bedrag in 2023.
DE TWEEDE ECHTGENOOT OVERLIJDT
Als de laatste ouder komt te overlijden, valt er weer erfbelasting te besparen met een goede aangifte erfbelasting. Het keuzelegaat dat de eerste ouder nam, gaat nu als tweetrapsmaking terug naar de kinderen. Inderdaad, dat bedrag erven de kinderen alsnog van de eerste ouder.
Daardoor vindt een goede spreiding plaats tussen het erven van de eerste ouder en van de tweede ouder. En door die spreiding bereikt u dat alleen de laagste tariefschijf van de erfbelasting wordt geheven. En erft u een hoger bedrag, waardoor u het hogere tarief van de erfbelasting (20%) betaalt, dan heeft u in ieder geval een goede spreiding bereikt.
Het is ingewikkeld om dat keuzelegaat goed in de aangifte erfbelasting te verwerken. U verdient de kosten voor het inschakelen van een deskundige dubbel en dwars terug. Belt u ons weer voor een check op uw besparing aan erfbelasting?